<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0560"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 560 般若心经理性解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 560 般若心经理性解</title> <author>淸 续法述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">560</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经理性解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00562"> <charName>CBETA CHARACTER CB00562</charName> <mapping cb:dec="983602" type="PUA">U+F0232</mapping> <mapping type="unicode">U+47FD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>疏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(梳-木)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:09"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="2"/> <lb ed="X" n="0899a07"/> <lb ed="X" n="0899a08"/> <lb ed="X" n="0899a09"/> <lb ed="X" n="0899a10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 560-A 序</cb:mulu><head>No. 560-A <lb ed="X" n="0899a11"/><lb ed="R092" n="0946a01"/> 序</head> <lb ed="X" n="0899a12"/> <lb ed="X" n="0899a13"/> <lb ed="X" n="0899a14"/><lb ed="R092" n="0946a02"/><p xml:id="pX26p0899a1401">观音即我人。我人即观音。不二法也。心经即自性。自 <lb ed="X" n="0899a15"/><lb ed="R092" n="0946a03"/>性即心经。实一道也。般若心。蜜多心。该因彻果。五蕴 <lb ed="X" n="0899a16"/><lb ed="R092" n="0946a04"/>空。诸法空。越圣超凡。空不异色。相作之用随缘。色即 <lb ed="X" n="0899a17"/><lb ed="R092" n="0946a05"/>是空。一真之体不变。不灭不生。腾今耀古。離梦離想。 <lb ed="X" n="0899a18"/><lb ed="R092" n="0946a06"/>丽日明星。无眼识界。无意识界。泯自他之根相。是大 <lb ed="X" n="0899a19"/><lb ed="R092" n="0946a07"/>神咒。是大明咒。绝生<persName>佛</persName>之假名。除一切苦。揭谛密力 <lb ed="X" n="0899a20"/><lb ed="R092" n="0946a08"/>难思。得三菩提。萨诃神功叵测。如斯会取。真看心经。 <lb ed="X" n="0899a21"/><lb ed="R092" n="0946a09"/>向外驰求。非心经矣。盖由菩萨心内众生。堕自藏识 <lb ed="X" n="0899a22"/><lb ed="R092" n="0946a10"/>风浪海中。昧却良心。忘念本经。枉受苦恼。都无解脱。 <lb ed="X" n="0899a23"/><lb ed="R092" n="0946a11"/>故劳众生心内菩萨。坐我肉团<name role="" type="person">莲花峰</name>顶。提起真性。 <lb ed="X" n="0899a24"/><lb ed="R092" n="0946a12"/>大转法轮。度一切苦。成二果乐。心<persName>佛</persName>众生。既无别体。 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0899b" n="0899b"/> <lb ed="X" n="0899b01"/><lb ed="R092" n="0946a13"/><persName>佛</persName>经语心。岂有二致。故今释经。幷称理解。观音。表心 <lb ed="X" n="0899b02"/><lb ed="R092" n="0946a14"/>王。舍利。表心所。五蕴。宗法相。界处。宗法性。依教观心。 <lb ed="X" n="0899b03"/><lb ed="R092" n="0946a15"/>穷理尽性。心性解名。良有以也。欲明心者。请究斯文。 <lb ed="X" n="0899b04"/><lb ed="R092" n="0946a16"/>不求见性。自负心矣。悲夫。</p> <lb ed="X" n="0899b05"/><lb ed="R092" n="0946a17"/><p xml:id="pX26p0899b0501">时 <lb ed="X" n="0899b06" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0946a18"/>康熙癸未年十月十一成诞慈雲教观沙门续法题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899b07"/> <lb ed="X" n="0899b08"/><cb:docNumber>No. 560</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0899b09"/><lb ed="R092" n="0946b01"/><cb:juan fun="open" n="2"><cb:mulu type="卷" n="2"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经理性解卷下</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0899b10"/> <lb ed="X" n="0899b11"/><lb ed="R092" n="0946b02"/><byline cb:type="author">淸浙水<name role="" type="person">慈雲寺</name>显密教观沙门续法述</byline> <lb ed="X" n="0899b12"/><lb ed="R092" n="0946b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0899b1201">△先经题。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899b13"/><lb ed="R092" n="0946b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0899b1301">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899b14"/><lb ed="R092" n="0946b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0899b1401">梵语般若。此云智慧。本来灵知照了也。因中慧心 <lb ed="X" n="0899b15"/><lb ed="R092" n="0946b06"/>所。果上择灭无为无漏智也。</p><p xml:id="pX26p0899b1512" cb:place="inline">梵语波罗蜜多。此云 <lb ed="X" n="0899b16"/><lb ed="R092" n="0946b07"/>到彼岸。究竟事理底源也。因中定心所。果上非择 <lb ed="X" n="0899b17"/><lb ed="R092" n="0946b08"/>□无为。一真法界也。</p><p xml:id="pX26p0899b1709" cb:place="inline">梵语阿赖耶。此云藏心。亦云 <lb ed="X" n="0899b18"/><lb ed="R092" n="0946b09"/>纥哩陀耶。此云肉团心。起信论云。依<persName>如来</persName>藏故。有 <lb ed="X" n="0899b19"/><lb ed="R092" n="0946b10"/>生灭心。所谓不生不灭。与生灭和合。非一非异。名 <lb ed="X" n="0899b20"/><lb ed="R092" n="0946b11"/>阿黎耶识心。此心人人本具。心背般若。迷智慧性 <lb ed="X" n="0899b21"/><lb ed="R092" n="0946b12"/>居生死岸。称曰愚迷人天凡夫。心向般若。悟智慧 <lb ed="X" n="0899b22"/><lb ed="R092" n="0946b13"/>性。到涅槃岸。号曰觉悟三乘圣人。</p><p xml:id="pX26p0899b2214" cb:place="inline">经者。法也。常也。 <lb ed="X" n="0899b23"/><lb ed="R092" n="0946b14"/>十方同轨谓之法。三世不易谓之常。说此经者。欲 <lb ed="X" n="0899b24"/><lb ed="R092" n="0946b15"/>令众生。断妄想心。依斯文字。起深观照。证实相空。 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0899c" n="0899c"/> <lb ed="X" n="0899c01"/><lb ed="R092" n="0946b16"/>觉本心源。同<persName>佛</persName>菩萨。真常法乐也<note place="inline">如是本经自心常转</note>。</p></cb:div></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">文咒</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0899c0122" cb:place="inline">△次 <lb ed="X" n="0899c02"/><lb ed="R092" n="0946b17"/>文咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899c03"/><lb ed="R092" n="0946b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0899c0301">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <lb ed="X" n="0899c04"/><lb ed="R092" n="0947a01"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899c05"/><lb ed="R092" n="0947a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0899c0501">事理普观。救苦自在。称观自在。菩萨。翻觉士。开士。 <lb ed="X" n="0899c06"/><lb ed="R092" n="0947a03"/>拣众生不觉。不开悟也。当人心中。第八主人公。<g ref="#CB08504">焰</g> <lb ed="X" n="0899c07"/><lb ed="R092" n="0947a04"/>註。灵知之心。栖止肉团心内。</p><p xml:id="pX26p0899c0712" cb:place="inline">闻思修入曰行。起诸 <lb ed="X" n="0899c08"/><lb ed="R092" n="0947a05"/>法空俱空无分别慧。拣非人空无分别慧故云深 <lb ed="X" n="0899c09"/><lb ed="R092" n="0947a06"/>也。当人心中良知良能。</p><p xml:id="pX26p0899c0910" cb:place="inline">照见。观照般若也。即慧心 <lb ed="X" n="0899c10"/><lb ed="R092" n="0947a07"/>所。皆空。实相般若也。虚空无为。五蕴。自他色心法 <lb ed="X" n="0899c11"/><lb ed="R092" n="0947a08"/>也。根尘名色。是心所现影。领纳名受。念虑名想。造 <lb ed="X" n="0899c12"/><lb ed="R092" n="0947a09"/>作名行。是心所。分别名识。是心王。皆属有为生灭 <lb ed="X" n="0899c13"/><lb ed="R092" n="0947a10"/>之法。</p><p xml:id="pX26p0899c1303" cb:place="inline">苦厄。不相应行。度苦厄者。谓自他一切生死 <lb ed="X" n="0899c14"/><lb ed="R092" n="0947a11"/>苦恼无不超脱。如冰镕水。不受八寒厄也。三乘七 <lb ed="X" n="0899c15"/><lb ed="R092" n="0947a12"/>趣。不能观空。受诸蕴苦。如蚕作茧。似蛾赴火。自缚 <lb ed="X" n="0899c16"/><lb ed="R092" n="0947a13"/>自烧。实为可伤。故瑜伽云。觉花蒙照脱苦恼。便同 <lb ed="X" n="0899c17"/><lb ed="R092" n="0947a14"/>菩萨观自在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899c18"/><lb ed="R092" n="0947a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0899c1801">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。</p><p xml:id="pX26p0899c1820" cb:place="inline">受 <lb ed="X" n="0899c19"/><lb ed="R092" n="0947a16"/>想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0899c20"/><lb ed="R092" n="0947a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0899c2001">舍利翻珠。母名。眼如珠故。是其所生。故称子也。即 <lb ed="X" n="0899c21"/><lb ed="R092" n="0947a18"/>解心所。施护译云。<persName>世尊</persName>在<name role="" type="person">灵鹫山</name>。入甚深光明宣 <lb ed="X" n="0899c22"/><lb ed="R092" n="0947b01"/>说正法三摩地。舍利子。白观自在菩萨言。若人欲 <lb ed="X" n="0899c23"/><lb ed="R092" n="0947b02"/>修甚深般若法门。当云何学。时观自在菩萨。即告 <lb ed="X" n="0899c24"/><lb ed="R092" n="0947b03"/>尊者舍利弗言。若欲修学甚深般若。当观五蕴自 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0900a" n="0900a"/> <lb ed="X" n="0900a01"/><lb ed="R092" n="0947b04"/>性皆空。<persName>佛</persName>即真如无为。</p><p xml:id="pX26p0900a0110" cb:place="inline">尊者疑云。色是有法。云何 <lb ed="X" n="0900a02"/><lb ed="R092" n="0947b05"/>皆空。故答释曰。色不异空。以色即是空故。谓四大 <lb ed="X" n="0900a03"/><lb ed="R092" n="0947b06"/>幻色假相。不异般若真空无相。当知色无生性。即 <lb ed="X" n="0900a04"/><lb ed="R092" n="0947b07"/>空无生性故。如冰不异水。冰即是水。相虽凝泮。性 <lb ed="X" n="0900a05"/><lb ed="R092" n="0947b08"/>实一湿。</p><p xml:id="pX26p0900a0504" cb:place="inline">又疑问云。空是无法。云何有色。故又答释。 <lb ed="X" n="0900a06"/><lb ed="R092" n="0947b09"/>空不异色。以空即是色故。谓般若真空无相。不异 <lb ed="X" n="0900a07"/><lb ed="R092" n="0947b10"/>四大幻色假相。当知空无生性。即色无生性故。如 <lb ed="X" n="0900a08"/><lb ed="R092" n="0947b11"/>水不异冰。水即是冰。镕结相别。湿性一同。</p><p xml:id="pX26p0900a0817" cb:place="inline">此四门 <lb ed="X" n="0900a09"/><lb ed="R092" n="0947b12"/>观。如大火聚。四面婴之。物无不烂。如淸凉池。四边 <lb ed="X" n="0900a10"/><lb ed="R092" n="0947b13"/>临之。生无不乐。行者若能如是四句观心。即转八 <lb ed="X" n="0900a11"/><lb ed="R092" n="0947b14"/>法。<note place="inline">色四空四</note>成四智<note place="inline">四门</note>矣。瑜伽云。菩萨思惟有情身。各 <lb ed="X" n="0900a12"/><lb ed="R092" n="0947b15"/>具觉悟之莲花。<note place="inline">心花</note>淸净法界无惑染。八葉<note place="inline">心有八窍</note>各 <lb ed="X" n="0900a13"/><lb ed="R092" n="0947b16"/>有一<persName>如来</persName>。<note place="inline">八识转智</note>生迷真空。受幻色苦。水成冰也。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0900a14"/><lb ed="R092" n="0947b17"/>悟幻色。得真空乐。冰化水也。</p><p xml:id="pX26p0900a1412" cb:place="inline">至于受。想行识。亦不 <lb ed="X" n="0900a15"/><lb ed="R092" n="0947b18"/>异空。非比笼盒函盖。二物相逗者然。理实空即受。 <lb ed="X" n="0900a16"/><lb ed="R092" n="0948a01"/>想。行识。犹如金具泥团。绝无二体可得。故云亦复 <lb ed="X" n="0900a17"/><lb ed="R092" n="0948a02"/>如是。万法唯心。心生万法。诚哉言也。楞伽云。心<note place="inline">受想 <lb ed="X" n="0900a18"/><lb ed="R092" n="0948a03"/>行识</note>亦是唯心。<note place="inline">空</note>非心<note place="inline">色</note>亦心<note place="inline">空</note>起。种种诸色相。<note place="inline">九界 <lb ed="X" n="0900a19"/><lb ed="R092" n="0948a04"/>心色</note>通达皆唯心<note place="inline">第一義空心</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900a20"/><lb ed="R092" n="0948a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0900a2001">舍利子。是诸法空相。不生不灭。不垢不净。不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900a21"/><lb ed="R092" n="0948a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0900a2101">诸法。五蕴也。当体即是真空无相。唯第一義。有何 <lb ed="X" n="0900a22"/><lb ed="R092" n="0948a07"/>生灭垢净增减。其犹冰还成水。求其融结明暗厚 <lb ed="X" n="0900a23"/><lb ed="R092" n="0948a08"/>薄。不可得也。此即想受灭无为。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900a24"/><lb ed="R092" n="0948a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0900a2401">是故空中无色。无受想行识。</p><p xml:id="pX26p0900a2412" cb:place="inline">无眼耳鼻舌身意。无色 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0900b" n="0900b"/> <lb ed="X" n="0900b01"/><lb ed="R092" n="0948a10"/>声香味触法。</p><p xml:id="pX26p0900b0106" cb:place="inline">无眼界。乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900b02"/><lb ed="R092" n="0948a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0900b0201">第一義空体相。本来不生不灭。云何于中。更容处 <lb ed="X" n="0900b03"/><lb ed="R092" n="0948a12"/>界生灭诸法。故云空中无也。此即不动灭无为。</p> <lb ed="X" n="0900b04"/><lb ed="R092" n="0948a13"/><p xml:id="pX26p0900b0401">蕴空。如上。</p><p xml:id="pX26p0900b0405" cb:place="inline">结色成眼。黏湛发见。卷声成耳。黏湛发 <lb ed="X" n="0900b05"/><lb ed="R092" n="0948a14"/>听。纳香成鼻。黏湛发嗅。绞味成舌。黏湛发嚐。搏触 <lb ed="X" n="0900b06"/><lb ed="R092" n="0948a15"/>成身。黏湛发觉。揽法成意。黏湛发知。此是内六根 <lb ed="X" n="0900b07"/><lb ed="R092" n="0948a16"/>也。</p><p xml:id="pX26p0900b0702" cb:place="inline">无者。楞严云。一根既返源。六根成解脱。又云。由 <lb ed="X" n="0900b08"/><lb ed="R092" n="0948a17"/>器形异。名之异空。除器观空。说空为一。彼太虚空。 <lb ed="X" n="0900b09"/><lb ed="R092" n="0948a18"/>何同不同。况一非一。</p> <lb ed="X" n="0900b10"/><lb ed="R092" n="0948b01"/><p xml:id="pX26p0900b1001">由明暗形。眼见奔色。由动静形。耳闻奔声。由通塞 <lb ed="X" n="0900b11"/><lb ed="R092" n="0948b02"/>形。鼻嗅奔香。由恬变形。舌嚐奔味。由離合形。身觉 <lb ed="X" n="0900b12"/><lb ed="R092" n="0948b03"/>奔触。由生灭形。意知奔法。此是外六尘也。合前名 <lb ed="X" n="0900b13"/><lb ed="R092" n="0948b04"/>十二处。</p><p xml:id="pX26p0900b1304" cb:place="inline">无者。楞严云。由尘发知。因根有相。相<note place="inline">尘也</note>见 <lb ed="X" n="0900b14"/><lb ed="R092" n="0948b05"/><note place="inline">根也</note>无性。同于交芦。又云。<persName>如来</persName>藏中。性觉真空。性色 <lb ed="X" n="0900b15"/><lb ed="R092" n="0948b06"/>真空等。</p> <lb ed="X" n="0900b16"/><lb ed="R092" n="0948b07"/><p xml:id="pX26p0900b1601">眼识别色。耳识别声。鼻识别香。舌识别味。身识别 <lb ed="X" n="0900b17"/><lb ed="R092" n="0948b08"/>触。意识别法。此是中六识也。眼色为缘。中生眼识 <lb ed="X" n="0900b18"/><lb ed="R092" n="0948b09"/>等。合名为十八界。</p><p xml:id="pX26p0900b1808" cb:place="inline">无者。楞严云。识性虚妄。犹如空 <lb ed="X" n="0900b19"/><lb ed="R092" n="0948b10"/>华。又云。内外性空。中云何立。则汝识生。从谁立界。 <lb ed="X" n="0900b20"/><lb ed="R092" n="0948b11"/>是知蕴入处界。相尽幻妄。性实真空矣。</p><p xml:id="pX26p0900b2016" cb:place="inline">喩识六色 <lb ed="X" n="0900b21"/><lb ed="R092" n="0948b12"/>冰盘彩鸟。日午乾一空汪水耳。智者悟歎。愚者惊 <lb ed="X" n="0900b22"/><lb ed="R092" n="0948b13"/>笑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0900b2201" n="0900b2201"/><anchor xml:id="beg0900b2201" n="0900b2201"/>已<anchor xml:id="end0900b2201"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900b23"/><lb ed="R092" n="0948b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0900b2301">无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死尽。</p><p xml:id="pX26p0900b2319" cb:place="inline">无苦 <lb ed="X" n="0900b24"/><lb ed="R092" n="0948b15"/>集灭道。</p><p xml:id="pX26p0900b2404" cb:place="inline">无智亦无得。以无所得故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0900c" n="0900c"/> <lb ed="X" n="0900c01"/><lb ed="R092" n="0948b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0900c0101">因缘法有十二。一无明。二行三识。四名色。五六入 <lb ed="X" n="0900c02"/><lb ed="R092" n="0948b17"/>六触。七受。八爱。九取。十有。十一生。十二老死。观作 <lb ed="X" n="0900c03"/><lb ed="R092" n="0948b18"/>二门。一生起门。谓无明缘行。乃至生缘老死。二灭 <lb ed="X" n="0900c04"/><lb ed="R092" n="0949a01"/>尽门谓无明灭。则行灭。乃至生灭。则老死灭。尽。犹 <lb ed="X" n="0900c05"/><lb ed="R092" n="0949a02"/>灭也。乃至者。超略中间十支。但擧初後二支也。</p><p xml:id="pX26p0900c0519" cb:place="inline">幷 <lb ed="X" n="0900c06"/><lb ed="R092" n="0949a03"/>云无者。应知有无明老死生。则有无明老死灭。既 <lb ed="X" n="0900c07"/><lb ed="R092" n="0949a04"/>无无明老死生。实无无明老死灭矣。良以缘生性 <lb ed="X" n="0900c08"/><lb ed="R092" n="0949a05"/>空。都无实義得也。楞严云。本觉妙明。性非因缘。</p> <lb ed="X" n="0900c09"/><lb ed="R092" n="0949a06"/><p xml:id="pX26p0900c0901">苦等。四谛法也。苦以逼迫为義。三有报也。集以招 <lb ed="X" n="0900c10"/><lb ed="R092" n="0949a07"/>感为義。见思惑也。灭以空尽为義。偏真性也。道以 <lb ed="X" n="0900c11"/><lb ed="R092" n="0949a08"/>趣向为義。觉支法也。</p><p xml:id="pX26p0900c1109" cb:place="inline">而云无者。若有苦集。则有灭 <lb ed="X" n="0900c12"/><lb ed="R092" n="0949a09"/>道。苦且不生。灭道何立。故涅槃云。世谛者。即第一 <lb ed="X" n="0900c13"/><lb ed="R092" n="0949a10"/>義谛。仁王偈云。法性。本无性第一義空如。</p> <lb ed="X" n="0900c14"/><lb ed="R092" n="0949a11"/><p xml:id="pX26p0900c1401">智得。二空法也。二无我摄。人无我观。法无我观。曰 <lb ed="X" n="0900c15"/><lb ed="R092" n="0949a12"/>智。生空理境。法空理境。曰得。</p><p xml:id="pX26p0900c1512" cb:place="inline">亦云无者。非但能知 <lb ed="X" n="0900c16"/><lb ed="R092" n="0949a13"/>空智不得。而所知空理亦亡。楞伽云。五法二无我。 <lb ed="X" n="0900c17"/><lb ed="R092" n="0949a14"/>皆悉不可得。又云。远離智所知。转依即解脱。</p> <lb ed="X" n="0900c18"/><lb ed="R092" n="0949a15"/><p xml:id="pX26p0900c1801">以句结也。谓空中世出世法一一无者。以第一義 <lb ed="X" n="0900c19"/><lb ed="R092" n="0949a16"/>谛空。本无性相有所得故。大品二十空中。一切法 <lb ed="X" n="0900c20"/><lb ed="R092" n="0949a17"/>空。不可得空。楞严空。藏心中。七大六根。六尘六识。 <lb ed="X" n="0900c21"/><lb ed="R092" n="0949a18"/>缘谛智度。乃至十号四德。莫不皆非。楞伽云。一切 <lb ed="X" n="0900c22"/><lb ed="R092" n="0949b01"/>法不生。是第一義性。</p><p xml:id="pX26p0900c2209" cb:place="inline">但观十二雪山城中。四邻两 <lb ed="X" n="0900c23"/><lb ed="R092" n="0949b02"/>舍冰霜。朝存暮泯。求形迹也。何有<note place="inline">此即虚空无为</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0900c24"/><lb ed="R092" n="0949b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0900c2401">菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0900c2413" cb:place="inline">心无罣碍。无罣碍故。 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0901a" n="0901a"/> <lb ed="X" n="0901a01"/><lb ed="R092" n="0949b04"/>无有恐怖。远離顚倒梦想。</p><p xml:id="pX26p0901a0111" cb:place="inline">究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901a02"/><lb ed="R092" n="0949b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0901a0201">菩萨依此般若真空。第一波罗蜜多心故。起观照 <lb ed="X" n="0901a03"/><lb ed="R092" n="0949b06"/>行。故得心无业障罣碍。如解战袍。心无生死恐怖。 <lb ed="X" n="0901a04"/><lb ed="R092" n="0949b07"/>如赦死刑。心无惑恼倒想。如觉柯梦。梵语摩诃般 <lb ed="X" n="0901a05"/><lb ed="R092" n="0949b08"/>涅槃那。此云大灭度。大即法身德。转生死成。灭即 <lb ed="X" n="0901a06"/><lb ed="R092" n="0949b09"/>解脱。转结业成。度即般若。转迷惑成。此涅槃果。亦 <lb ed="X" n="0901a07"/><lb ed="R092" n="0949b10"/>寂灭空。故圆觉云。生死涅槃。犹如昨梦<note place="inline">即非择灭无为</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901a08"/><lb ed="R092" n="0949b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0901a0801">三世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0901a0813" cb:place="inline">得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0901a09"/><lb ed="R092" n="0949b12"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901a10"/><lb ed="R092" n="0949b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0901a1001">诸<persName>佛</persName>依者。唯此一事实。馀二则非真也。</p><p xml:id="pX26p0901a1016" cb:place="inline">阿耨多罗。 <lb ed="X" n="0901a11"/><lb ed="R092" n="0949b14"/>三藐。三菩提。唐言无上。正等。正觉。正觉。理智证真 <lb ed="X" n="0901a12"/><lb ed="R092" n="0949b15"/>也。正等。事智了俗也。无上。无障碍智。直彻中道第 <lb ed="X" n="0901a13"/><lb ed="R092" n="0949b16"/>一谛也。契合曰得。故圆觉云。成道亦无得。本性圆 <lb ed="X" n="0901a14"/><lb ed="R092" n="0949b17"/>满故。又云。凡夫及诸<persName>佛</persName>。同为空花相<note place="inline">此即择灭无为</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901a15"/><lb ed="R092" n="0949b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0901a1501">故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。 <lb ed="X" n="0901a16"/><lb ed="R092" n="0950a01"/>是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901a17"/><lb ed="R092" n="0950a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0901a1701">诸<persName>佛</persName>菩萨因果。依之修证了義。则般若是秘咒。波 <lb ed="X" n="0901a18"/><lb ed="R092" n="0950a03"/>罗是密咒。故开五咒名也。犹彼兵符王命恩诏荫 <lb ed="X" n="0901a19"/><lb ed="R092" n="0950a04"/>敕宝玺。各有離苦得乐利益。一变化极顶。曰大神。 <lb ed="X" n="0901a20"/><lb ed="R092" n="0950a05"/>即文字般若。咒凡成圣。除色想。劫浊苦。度小教人。 <lb ed="X" n="0901a21"/><lb ed="R092" n="0950a06"/>成所作智。真实法乐。二遍照无碍。曰大明。即观照 <lb ed="X" n="0901a22"/><lb ed="R092" n="0950a07"/>般若。咒小成大。除受想。见浊苦。度始教人。妙观察 <lb ed="X" n="0901a23"/><lb ed="R092" n="0950a08"/>智。不虚法乐。三人天高过。曰无上。即境界般若。咒 <lb ed="X" n="0901a24"/><lb ed="R092" n="0950a09"/>权成实。除想想。烦恼浊苦。度终教人。平等性智。真 <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0901b" n="0901b"/> <lb ed="X" n="0901b01"/><lb ed="R092" n="0950a10"/>实法乐。四凡圣共尊。曰无等等。即眷属般若。咒渐 <lb ed="X" n="0901b02"/><lb ed="R092" n="0950a11"/>成顿。除行想。众生独苦。度顿教人。大圆镜智。不虚 <lb ed="X" n="0901b03"/><lb ed="R092" n="0950a12"/>法乐。五彻法底源。曰般若波罗蜜多。即实相般若。 <lb ed="X" n="0901b04"/><lb ed="R092" n="0950a13"/>咒偏成圆。除识想。命浊苦。度圆教人。法界淸净智。 <lb ed="X" n="0901b05"/><lb ed="R092" n="0950a14"/>真如不诳不异大法乐也。如蒲卢等。岂虚教祝哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901b06"/><lb ed="R092" n="0950a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0901b0601">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p> <lb ed="X" n="0901b07"/><lb ed="R092" n="0950a16"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0901b0701">揭谛。揭谛。波罗揭谛。波罗僧揭谛。菩提。萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0901b08"/><lb ed="R092" n="0950a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0901b0801">前四名是别。此般若是总。兼成五也。名相在唯识。 <lb ed="X" n="0901b09"/><lb ed="R092" n="0950a18"/>不相应行。名句文摄。体用在仁王。真如法性。长行 <lb ed="X" n="0901b10"/><lb ed="R092" n="0950b01"/>如。重颂如。一切法皆如也。</p><p xml:id="pX26p0901b1011" cb:place="inline">于中先。略标。次正说。</p> <lb ed="X" n="0901b11"/><lb ed="R092" n="0950b02"/><p xml:id="pX26p0901b1101">揭谛。去度也。谓自去执障。度入三空。離去此岸。度 <lb ed="X" n="0901b12"/><lb ed="R092" n="0950b03"/>至中流也。此即文字。大神咒语。</p><p xml:id="pX26p0901b1213" cb:place="inline">次复重言揭谛者。 <lb ed="X" n="0901b13"/><lb ed="R092" n="0950b04"/>谓令他去执障。度彼三空。離生死岸。烦恼流也。此 <lb ed="X" n="0901b14"/><lb ed="R092" n="0950b05"/>即观照。大明咒语。</p><p xml:id="pX26p0901b1408" cb:place="inline">波罗。到彼岸也。谓自去二执三 <lb ed="X" n="0901b15"/><lb ed="R092" n="0950b06"/>障。度入二空三空。不住中流。究竟到彼岸也。此即 <lb ed="X" n="0901b16"/><lb ed="R092" n="0950b07"/>境界无上咒语。</p><p xml:id="pX26p0901b1607" cb:place="inline">僧者。普也。众也。总也。谓普令自他。 <lb ed="X" n="0901b17"/><lb ed="R092" n="0950b08"/>去尽二执三障。度入二空三空。九界众生。总皆不 <lb ed="X" n="0901b18"/><lb ed="R092" n="0950b09"/>住四流。直到涅槃岸也。此即眷属。无等等咒。</p><p xml:id="pX26p0901b1818" cb:place="inline">菩提。 <lb ed="X" n="0901b19"/><lb ed="R092" n="0950b10"/>正觉果也。谓到彼岸之处。得何等报。乃令法界怨 <lb ed="X" n="0901b20"/><lb ed="R092" n="0950b11"/>亲。尽成无上菩提果也。此即实相。般若波罗蜜多 <lb ed="X" n="0901b21"/><lb ed="R092" n="0950b12"/>心咒。</p><p xml:id="pX26p0901b2103" cb:place="inline">萨婆诃。速疾圆成也。谓三觉成。五智圆也。楞 <lb ed="X" n="0901b22"/><lb ed="R092" n="0950b13"/>严云。十方<persName>如来</persName>。诵此咒心。成无上觉。则知心经心 <lb ed="X" n="0901b23"/><lb ed="R092" n="0950b14"/>咒功德。巍巍乎。民无能名焉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0901b24"/><lb ed="R092" n="0950b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">颂</cb:mulu><p xml:id="pX26p0901b2401">阁笔颂曰。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0901c" n="0901c"/> <lb ed="X" n="0901c01"/><lb ed="R092" n="0950b16"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0901c0101"><l>般若咒经</l><l>百法唯心</l><l>本<persName>如来</persName>藏</l> <lb ed="X" n="0901c02"/><lb ed="R092" n="0950b17"/><l>妙真如性</l><l>一眼观去</l><l>大地归真</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0901c03"/><lb ed="R092" n="0950b18"/><cb:juan fun="close" n="2"><cb:jhead>般若心经理性解卷下<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0901c04"/> <lb ed="X" n="0901c05"/> <lb ed="X" n="0901c06"/> <lb ed="X" n="0901c07"/><lb ed="R092" n="0951a01"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">慈雲伯亭法师<name role="" type="person">楞严寺</name>藏经直画一</cb:mulu><head>慈雲伯亭法师<name role="" type="person">楞严寺</name>藏经直画一<note place="inline">请法宝者如数订定</note></head> <table> <lb ed="X" n="0901c08"/><lb ed="R092" n="0951a02"/><row><cell cols="4">秉<note place="inline">二百七函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c09"/><lb ed="R092" n="0951a03"/><row><cell/><cell>花严别行经圆谈疏抄记</cell><cell><note place="inline">共十二本</note></cell><cell>八钱零八厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c10"/><lb ed="R092" n="0951a04"/><row><cell cols="4">直庶<note place="inline">二百八函 二百九函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c11"/><lb ed="R092" n="0951a05"/><row><cell/><cell>楞严经序释圆谈灌顶疏</cell><cell><note place="inline">共廿五本</note></cell><cell>一两七钱</cell></row> <lb ed="X" n="0901c12"/><lb ed="R092" n="0951a06"/><row><cell cols="4">幾中<note place="inline">二百十函 二百十一函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c13"/><lb ed="R092" n="0951a07"/><row><cell/><cell>贤首五教仪</cell><cell><note place="inline">六卷二本</note></cell><cell>一钱七分一厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c14"/><lb ed="R092" n="0951a08"/><row><cell/><cell>五教仪科註</cell><cell><note place="inline">十四本</note></cell><cell>一两四钱四分七厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c15"/><lb ed="R092" n="0951a09"/><row><cell/><cell>贤宗十要</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>九分八厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c16"/><lb ed="R092" n="0951a10"/><row><cell cols="4">庸<note place="inline">二百十二函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c17"/><lb ed="R092" n="0951a11"/><row><cell/><cell>起信论疏记会阅</cell><cell><note place="inline">十卷十本</note></cell><cell>五钱六分一厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c18"/><lb ed="R092" n="0951a12"/><row><cell cols="4">劳<note place="inline">二百十三函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c19"/><lb ed="R092" n="0951a13"/><row><cell/><cell>药师疏抄</cell><cell><note place="inline">六卷六本</note></cell><cell>四钱一分六厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c20"/><lb ed="R092" n="0951a14"/><row><cell/><cell>观音<g ref="#CB00562">疏</g>钞</cell><cell><note place="inline">八卷四本</note></cell><cell>二钱六分一厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c21"/><lb ed="R092" n="0951a15"/><row><cell cols="4">谦<note place="inline">二百十四函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0901c22"/><lb ed="R092" n="0951a16"/><row><cell/><cell>金刚直解</cell><cell><note place="inline">五卷二本</note></cell><cell>二钱零五厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c23"/><lb ed="R092" n="0951a17"/><row><cell/><cell>四十二章经疏抄</cell><cell><note place="inline">五卷二本</note></cell><cell>一钱七分五厘</cell></row> <lb ed="X" n="0901c24"/><lb ed="R092" n="0951a18"/><row><cell/><cell>观经直指疏</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>八分二厘</cell></row> <pb ed="X" xml:id="X26.0560.0902a" n="0902a"/> <lb ed="X" n="0902a01"/><lb ed="R092" n="0951b01"/><row><cell/><cell>势至疏抄</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>六分三厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a02"/><lb ed="R092" n="0951b02"/><row><cell cols="4">谨<note place="inline">二百十五函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0902a03"/><lb ed="R092" n="0951b03"/><row><cell/><cell>弥陀略註</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>四分三厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a04"/><lb ed="R092" n="0951b04"/><row><cell/><cell>心经二解</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>二分二厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a05"/><lb ed="R092" n="0951b05"/><row><cell/><cell>尊勝经疏</cell><cell rows="2">同本</cell><cell rows="2">一钱一分</cell></row> <lb ed="X" n="0902a06"/><lb ed="R092" n="0951b06"/><row><cell/><cell>大悲咒释</cell></row> <lb ed="X" n="0902a07"/><lb ed="R092" n="0951b07"/><row><cell/><cell>如意经疏</cell><cell><note place="inline">二般同本</note></cell><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a08"/><lb ed="R092" n="0951b08"/><row><cell/><cell>准提咒解</cell><cell><note place="inline">五般同本</note></cell><cell>八分五厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a09"/><lb ed="R092" n="0951b09"/><row><cell/><cell>八大人觉经疏</cell><cell/><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a10"/><lb ed="R092" n="0951b10"/><row><cell/><cell>像想章疏</cell><cell/><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a11"/><lb ed="R092" n="0951b11"/><row><cell/><cell>持念因果记</cell><cell/><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a12"/><lb ed="R092" n="0951b12"/><row><cell/><cell>念<persName>佛</persName>与征记</cell><cell/><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a13"/><lb ed="R092" n="0951b13"/><row><cell/><cell>乐<g ref="#CB15131">邦</g>净土咏</cell><cell/><cell>九分</cell></row> <lb ed="X" n="0902a14"/><lb ed="R092" n="0951b14"/><row><cell/><cell><persName>佛</persName>祖纲宗</cell><cell><note place="inline">四卷一本</note></cell><cell>五分六厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a15"/><lb ed="R092" n="0951b15"/><row><cell/><cell>繫念仪</cell><cell><note place="inline">四般同本</note></cell><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a16"/><lb ed="R092" n="0951b16"/><row><cell/><cell>西资归戒仪</cell><cell/><cell rows="2">一钱一分二厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a17"/><lb ed="R092" n="0951b17"/><row><cell/><cell>瑜伽归戒仪</cell><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a18"/><lb ed="R092" n="0951b18"/><row><cell/><cell>放生仪</cell><cell/><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a19"/><lb ed="R092" n="0952a01"/><row><cell/><cell>醒世善言</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell>二分七厘</cell></row> <lb ed="X" n="0902a20"/><lb ed="R092" n="0952a02"/><row><cell cols="4">敕聆<note place="inline">二百十六函二百十七函</note></cell></row> <lb ed="X" n="0902a21"/><lb ed="R092" n="0952a03"/><row><cell/><cell><g ref="#CB08504">焰</g>口仪疏</cell><cell><note place="inline">十本三般同帙</note></cell><cell/></row> <lb ed="X" n="0902a22"/><lb ed="R092" n="0952a04"/><row><cell/><cell><g ref="#CB08504">焰</g>口经文</cell><cell><note place="inline">二卷一本</note></cell><cell>八钱八分</cell></row> <lb ed="X" n="0902a23"/><lb ed="R092" n="0952a05"/><row><cell/><cell><g ref="#CB08504">焰</g>口摘释</cell><cell><note place="inline">一本</note></cell><cell/></row></table></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0900b2201" to="#end0900b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0900b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0900b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>